NHÌN LẠI TOẠ ĐÀM KHOA HỌC: “CÔNG GIÁO VỚI VẤN ĐỀ GIAO THOA VÀ TIẾP BIẾN VĂN HÓA ĐÔNG - TÂY Ở VIỆT NAM THẾ KỶ XVI - XIX”

Sáng ngày 29/5/2026, Công đoàn Khoa Lịch sử và Văn hóa, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN đã tổ chức thành công tọa đàm khoa học với chủ đề “Công giáo với vấn đề giao thoa và tiếp biến văn hóa Đông - Tây ở Việt Nam thế kỷ XVI - XIX”. Chương trình là diễn đàn học thuật ý nghĩa, thu hút sự tham gia của nhiều nhà khoa học, giảng viên, cán bộ nghiên cứu, học viên, nghiên cứu sinh và sinh viên, góp phần thúc đẩy trao đổi chuyên môn, lan tỏa tinh thần nghiên cứu khoa học và hướng tới kỷ niệm 70 năm truyền thống Khoa Lịch sử và Văn hóa.

1. Diễn đàn học thuật kết nối các nhà nghiên cứu về lịch sử và tôn giáo

Tọa đàm có sự tham dự của GS.TS. Đỗ Quang Hưng, Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Tôn giáo, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và TS. Ngô Quốc Đông, Phó Viện trưởng Viện Dân tộc học và Tôn giáo học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam - diễn giả chính của chương trình.

Buổi tọa đàm còn có sự tham dự của đại diện Công đoàn Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Ban lãnh đạo Khoa Lịch sử và Văn hóa, cùng các nhà khoa học, giảng viên, cán bộ nghiên cứu đến từ nhiều cơ quan đào tạo và nghiên cứu như Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, Viện Dân tộc học và Tôn giáo học, Viện Nghiên cứu Văn hóa (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam)...; cùng đông đảo cán bộ, giảng viên, học viên, nghiên cứu sinh và sinh viên của Khoa Lịch sử và Văn hóa cũng như các đơn vị trong Trường ĐHKHXH&NV.

Không chỉ là một hoạt động chuyên môn thường niên, Tọa đàm còn tạo nên không gian trao đổi học thuật cởi mở, nơi các nhà nghiên cứu và người học có cơ hội gặp gỡ, chia sẻ những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến lịch sử, văn hóa và tôn giáo ở Việt Nam.

2. Công giáo trong dòng chảy giao lưu văn hóa Đông - Tây và quá trình tiếp biến, bản địa hoá Công giáo tại Việt Nam

Trong phần trình bày chuyên đề, TS. Ngô Quốc Đông đã tiếp cận lịch sử Công giáo ở Việt Nam từ một góc nhìn rộng mở, đặt quá trình du nhập và phát triển của Công giáo trong mạng lưới hàng hải, cảng thị, thương mại, truyền giáo và quyền lực bản địa ở khu vực châu Á. Diễn giả nhấn mạnh rằng Công giáo không đơn thuần “đi thẳng” từ châu Âu vào Việt Nam, mà vận động qua các trung tâm trung gian như Goa, Malacca, Ma Cao, Manila, Batavia, Ayutthaya, Hội An, Phố Hiến. Từ đó, Việt Nam hiện lên như một điểm giao cắt của nhiều luồng vận động: biển, thương mại, truyền giáo, kỹ thuật, ngôn ngữ và chính trị khu vực.

Một điểm nhấn quan trọng của Tọa đàm là TS. Ngô Quốc Đông đã lý giải Công giáo như một kênh trung gian của tri thức, ngôn ngữ và kỹ thuật. Từ các nội dung như Dòng Tên chủ trương hội nhập với văn hoá Việt Nam qua chữ Quốc ngữ, Hán Nôm Công giáo, đội ngũ thầy giảng và cộng đồng giáo xứ, TS Ngô Quốc Đông cho thấy người Việt không chỉ là đối tượng tiếp nhận thụ động, mà còn là chủ thể tham gia bản địa hóa Công giáo. Quá trình ấy vừa tạo nên những hình thức giao thoa văn hóa phong phú, vừa tạo ra các va chạm sâu sắc với tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, Nho giáo, Phật giáo, tín ngưỡng dân gian, đạo hiếu và trật tự làng xã. 

3. Lan tỏa tinh thần học thuật và giá trị đối thoại khoa học

Ở phần thảo luận, GS.TS. Đỗ Quang Hưng đã có những ý kiến bình luận sâu sắc, góp phần làm rõ thêm ý nghĩa khoa học và thực tiễn của chủ đề tọa đàm. Từ kinh nghiệm nghiên cứu lâu năm về tôn giáo và đời sống Công giáo ở Việt Nam, GS đã gợi mở nhiều hướng tiếp cận mới, nhấn mạnh sự cần thiết phải tiếp tục nghiên cứu Công giáo trong lịch sử Việt Nam như một hiện tượng văn hóa - xã hội phức hợp, gắn với các quá trình giao lưu, tiếp biến, xung đột và dung hợp văn hóa. Những ý kiến trao đổi của thầy cùng các đại biểu tham dự đã mở rộng thêm nhiều vấn đề học thuật, từ phương pháp nghiên cứu tôn giáo trong lịch sử Việt Nam, quan hệ giữa truyền giáo và chính trị, đến việc nhận diện các di sản Công giáo trong đời sống văn hóa dân tộc. 

Buổi Tọa đàm diễn ra trong không khí học thuật cởi mở, nghiêm túc và giàu tính đối thoại. Đây không chỉ là một hoạt động chuyên môn có giá trị, mà còn là sinh hoạt công đoàn thiết thực, góp phần gắn kết đội ngũ cán bộ, giảng viên, người lao động trong Khoa Lịch sử và Văn hóa; đồng thời lan tỏa tinh thần học thuật, trách nhiệm nghề nghiệp và niềm tự hào về truyền thống của Khoa trong chặng đường phát triển mới.

Một số hình ảnh tại buổi Toạ đàm: